het ontwerp vloekte tegen alle regels. Statige gebouwen – zoals musea -waren in die tijd symmetrisch, dat van Kotera niet. Musea werden ontworpen om er daarna spulletjes in te zetten, Kotera bouwde zijn museum om de collectie, zodat deze op zijn best zou uitkomen.

Nu zag ik wel enige mooie dingen in die collectie – mijn voorliefde voor oud drukwerk werd weer eens bevredigd – maar mijn aandacht ging toch vooral naar het gebouw uit. De afwerking is fenomenaal, de aandacht voor details, de meubilering: uitstekend timmermanswerk. Misschien ga ik iets te ver als ik zeg dat Kotera het wandmeubel tot kast maakte die je ook midden in een ruimte kon zetten en zo ruimtes af te schotten, licht te behouden en daarmee muren weg te kunnen laten, maar ver zal ik er niet naast zitten. Enige originele meubels en een paar replica’s zijn nog wel voorhanden, maar helaas niet de complete originele inrichting. In huidige musea moet namelijk helaas op knopjes geduwd kunnen worden. Zodat men vooral niet interactief met het eigen brein hoeft te worden.

Het personeel was uiterst vriendelijk en begrepen mijn liefde voor detail. Ik mocht dan ook overal aan voelen, hetgeen ik nu eenmaal bij kunst en gebouwen niet laten kan. Ik streel muren en in menig museum word ik er door een oververhit suppoostenlegioen uitgezet. Natuurlijk weet ik precies wat ik wel en niet kan aanraken, maar de zijkant van een schilderij bekijken moet mogen. Laatst in Leipzig stonden weer eens mensen vreemd op te kijken toen ik weer eens aan een gebouw liep te voelen. Uit textuur kan je veel aflezen.

Als ik zo'n gebouw bekijk, moet iedereen begrijpen waarom mijn huilen in lachen overgaat bij menig nieuw opgeleverd gebouw, zoals bijvoorbeeld de nieuwe Amsterdamse bibliotheek. Een architect doet zijn best, maar de aannemer levert flanswerk omdat de opdrachtgever op de knip zit.

Dat was bij dit gebouw ook het geval: details in het originele bestek werden pas twintig jaar later alsnog toegevoegd, maar het is in ieder geval gebeurd.

Alleen die bomen die hadden niet gehoeven.

Dood door Apfelstrudel

Kwam vroeger een vrouw zonder gêne in een Tsjechisch café, nu ziet men ze minder. Cafés zijn mannenaangelegenheden geworden, met eeuwigdurende grootbeeld sportvertoningen.

Af en toe komt men iets tegen dat zich afficheert met gebak en daar treft men dan de vrouwen, de oudere, de getrouwden. De jongere – ook getrouwd – ziet men hooguit in gelegenheden die zich modern en mediterraan voordoen. In streng geledere groepen die in zich zelf besloten zijn. Als een getrouwde nonnenorde. In Nederland wordt een groep vrouwen die uit zijn snel flirterig, in Tsjechië zul je dat niet meemaken.

Ik vraag me vaak af hoe een Tsjech aan de vrouw geraakt.

Ze doen het blijkbaar wel. Maar de vrouwen trouwen duidelijk te jong, wat heb ik een leed achter kinderwagens zien lopen. Jonge meiden die wat van hun leven hadden kunnen maken, dankzij een kind verplicht aan een man die de avond doorbrengt met zijn vrienden in de kroeg voor een voetbalscherm. Totaal niet geschikt voor het vader zijn, slechts geschikt voor het penaltyschieten tot het vaderschap.

En dan ziet men vrouwen die na jaren huwelijk eigenlijk alleen maar blij zijn dat hun mannen avond na avond in de kroeg hangen, want dan zullen ze wel weer eens thuis komen en hopelijk snel bezopen in slaap vallen. Ondertussen leiden zij hun eigen leven, met vriendinnen met spaghetti in een tuttig restaurant, of – later, ouder – Apfelstrudel tot de dood er op volgt.

Een oude voordeur in het gehucht Dlouhonovice (bij Žamberk, Tsjechië). Voordeuren boeien me immer. Wie is hier als baby binnen gedragen, wie is er in zijn kist naar buiten gedragen. Wie kwam er via de voordeur binnen en wie gebruikte de dagelijkse achterdeur? En wie sloop er stiekem binnen en waarom?

Oud hout herbergt vele vragen.